Siódmaczek leśny

Ta roślina to siódmaczek leśny, po łacinie Trientalis europea, po angielsku arctic starflower, po rosyjsku cедми́чник европе́йский. Należy do rodzaju siódmaczek, rodziny pierwiosnkowatych, rzędu wrzosowców, kladu astrowych, kladu dwuliściennych, klasy okrytonasiennych. (Klad to po prostu grupa filogenetyczna, systematyce chyba brakuje nazw dla stopni hierarchii).

Piołun

Bylica piołun, Artemisia absinthium, Полынь горькая. Rodzaj bylica, rodzina astrowate, rząd astrowce, okrytonasienne. To wieloletnia roślina zielna rozpowszechniona w Europie, północnej Afryce i Azji. W Polsce występuje powszechnie na przydrożach, nieużytkach, w pobliżu domów i na zboczach. Kwitnie od lipca do września, wiatropylna. Lubi miejsca suche i nasłonecznione.

Roślina ta ma bardzo gorzki smak. Od tego jest nazwa gatunkowa. Odmiany różnią się składem olejku eterycznego i zawartością goryczy.

Stokrotki

To nie rysunek, ale uznajmy stokrotkę za dodatek do zielnika. Roślina ozdobna. Występuje na większości obszaru Europy, w Azji Zachodniej i Azerbejdżanie, oraz Libii. Powszechna w całej Polsce. Jadalna w całości, ma miętowy smak. (Dlatego nikt się nie martwi tym, że dzieci bawiąc się biorą kwiaty do buzi). Surowcem jest kwiat, który zawiera substancje gorzkie, garbniki, kwasy organiczne, śluz, saponiny, olejki eteryczne oraz znaczne ilości soli mineralnych. W medycynie ludowej kwiat stokrotki stosuje się przy krwawieniach z płuc i pęcherza moczowego, także jako środek przeciwgorączkowy i ogólnie wzmacniający. Napar poleca się przy złej przemianie materii i nieregularności menstruacji oraz jako środek moczopędny (przy kamicy nerkowej i pęcherzowej) i przeczyszczający. Napar ziela stokrotki obniża ciśnienie krwi oraz przeciwdziała miażdżycy, toteż polecany jest dla osób starszych. Obecnie w lecznictwie rzadko jest stosowany wewnętrznie jako środek wykrztuśny w chorobach dróg oddechowych i łagodny środek ściągający w nieżytach przewodu pokarmowego. Zewnętrznie stosowany jest w postaci kąpieli i okładów jako środek przeciwzapalny, przy źle gojących się ranach, krwawych wybroczynach, owrzodzeniu i wykwitach skórnych.

U stokrotek występują dwa rodzaje kwiatów zebrane w koszyczki: na brzegach koszyczka białe lub różowe kwiaty języczkowe, w środku drobne, żółte kwiaty rurkowe

Systematyka: gatunek stokrotka pospolita, Bellis perennis, rodzaj stokrotka, rodzina astrowate, Asteraceae, astrowce, Asterales, podklasa astrowe, Asteridae, dwuliścienne, klasa okrytonasienne, Magnoliophyta.

Rosiczka okrągłolistna

Rosiczka rośnie na torfowiskach. To środowisko ubogie w azot, a rosiczka, nie będąc rośliną motylkową, nie wchodzi w symbiozę z bakteriami wychwytującymi go z powietrza. Dlatego potrzebuje innego źródła tego pierwiastka. Są nim owady. Ofiara wchodzi na liść i lepka substancja ją unieruchamia. Powoli pułapka się zamyka. Trwa to około 3 godzin. Wydzielany kwas mrówkowy HCOOH zaczyna rozpuszczać ciało owada. To bardzo ciekawy kwas ulegający próbom Trommera i Tollensa dzięki grupie aldehydowej.

Sama roślina zawiera też glikozydy, cholinę (fosfolipid będący prekursorem acetylocholiny) i związki cyjanogenne. Ma działanie przeciwbólowe. I jest pod ścisłą ochroną gatunkową. Może się przydać do ochrony przed czarami i nieprzychylnymi duchami. Więcej informacji.

Rosiczka okrągłolistna, Drosera rotundifolia, Рося́нка круглоли́стная, round-leaved sundew. Systematyka: rodzaj rosiczka Drosera, rodzina rosiczkowate Droseraceae, rząd goździkowce Caryophyllales, dwuliścienne, okrytonasienne.

Dwie rośliny

Wszyscy uczyliśmy się o tej pięknej roślinie, zimowicie jesiennym. Powiedziano mi w szkole, że to zła trucizna robiąca poliploidy. Okazało się jednak, że jest taka piękna.

Nietota

Nietota czyli wroniec widlasty. Roślina używana w ludowych czarach nie była nazywana po imieniu. Tylko tak: to nie ta albo nie to ta. Wroniec był zalecany przez Syreniusza jako silnie działający środek wymiotny, pisał:

…gdzieby go kto, truciznę w sobie maiąc, nie zrzucił, ten jest śmiertelny y żadnym sposobem poratowany być nie może

Pierwsza wzmianka o nim w Herbarzu polskim – XVI wiek. Podlega częściowej ochronie gatunkowej, występuje w Polsce raczej w górach – na wolnych miejscach wśród kosodrzewiny, na halach, na niżu w cienistych lasach, aż po najwyższe szczyty Tatr. Występuje na rozległych obszarach Europy, Ameryki Północnej oraz w Japonii.

Cała roślina jest trująca, zawiera trujące alkaloidy: annotynę, likopodynę. Systematyka: wroniec widlasty, Huperzia selago, rodzaj wroniec, widłakowate, Lycopodiaceae, widłakowce, Lycopodiales, widłaki jednakozarodnikowe, Lycopodiopsida, rośliny naczyniowe. Roślina zarodnikowa.

Ruta zwyczajna

Ruta graveolens. Roślina wieloletnia kwitnie od czerwca do sierpnia. Chamefit*. Pochodzi z południowo-wschodniej Europy, rozprzestrzeniła się w Europie Południowej i na afrykańskim wybrzeżu Morza Śródziemnego. Uprawiana w wielu krajach, w tym Polsce.

Cała roślina ma silny, mało przyjemny zapach i gorzki smak. Surowiec to ziele i liść. Szczyty pędów ścina się przed kwitnieniem i suszy w warunkach naturalnych w miejscach zacienionych i przewiewnych, a następnie osmykuje liście, odrzucając łodygi. Przy zbiorze i pracach pielęgnacyjnych używa się rękawiczek, gdyż ruta może spowodować poparzenia skóry.

Zawiera olejek eteryczny, furanokumaryny, flawonoidy (m.in. rutyna i kwercetyna), alkaloidy (skimianina, graweolina, arboryna i rutamina), kumarynę, umbeliferon, kwasy organiczne, witaminę C i sole mineralne. Działa rozkurczowo na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, dróg żółciowych oraz układu moczowego (działanie wiatropędne, żółciopędne, nieznacznie moczopędne), obniża też w niewielkim stopniu ciśnienie krwi. Dzięki zmniejszeniu oporów w drobnych naczyniach usprawnia się nieco krążenie obwodowe. Hamuje wydalanie jodu, podwyższa poziom wapnia we krwi i ma własności odtruwające.

Systematyka: rodzaj ruta, rodzina rutowate Rutaceae, rząd mydleńcowce Sapindales, klad różowych Rosidae, okrytonasienne.

*roślina niskopączkowa

Mak polny

Mak polny, Papaver rhoeas, to roślina jednoroczna kwitnąca od maja do sierpnia. Kiełkuje już w bardzo niskich temperaturach, nawet przy +1°C, jesienią lub na wiosnę. Siewki jesienne przezimowują i wiosną wznawiają rozwój. Surowiec: płatki. Zbiera się je w południe podczas słonecznej pogody i przenosi tak, by nie uległy zgnieceniu - inaczej ciemnieją i tracą właściwości. Działa przeciwzapalne, powlekająco, uspokajająco. W medycynie ludowej wewnętrznie napar jest stosowany przy kaszlu, stanach zapalnych jamy ustnej i gardła, bezsenności, nadmiernej pobudliwości oraz zaburzeniach trawiennych na tle nerwicowym. Zewnętrznie używa się naparów podczas stanów zapalnych do płukania jamy ustnej, dziąseł i gardła, przemywania spojówek oczu, irygacji pochwy.

Roślina trująca. Cała roślina zawiera biały sok mleczny, w którego skład wchodzi lekko trujący alkaloid readyna i małe ilości papaweryny. Płatki zawierają także antocyjan – mekocyjaninę oraz związki śluzowe. Nasiona maku zmieszane ze zbożem zabarwiają mąkę na żółto i powodują jej szybkie psucie się.

Płatki nadają się nie tylko do celów lekarskich, da się z nich zrobić czerwony atrament, potpourri i zabarwić nimi leki. Pąki maku zaś są jadalne.

W Wielkiej Brytanii i Kanadzie panuje zwyczaj noszenia w Dniu Pamięci sztucznych maków przypiętych do ubrania na znak pamięci żołnierzy poległych w wojnach. Maki te są sprzedawane przez Brytyjską Legię Królewską, a dochód przeznaczony jest na rzecz weteranów. Czerwone maki są też symbolem krwi polskich żołnierzy poległych w bitwie pod Monte Cassino w pieśń wojskowej Czerwone maki na Monte Cassino. W Starożytnym Egipcie ok. 1 tysiąc lat p.n.e. przystrajano makami grobowce faraonów.

Rodzimy obszar jego występowania obejmuje głównie Europę i położone nad Morze Śródziemnym kraje Afryki Północnej i Azji Zachodniej oraz Pakistan na Półwyspie Indyjskim. Jako gatunek zawleczony rozprzestrzenił się na Azorach, w Australii, w Ameryce Północnej, na wyspie Hispaniola i w Chile.

Rodzaj Papaver, rodzina makowate, Papaveraceae, rząd jaskrowce, Ranunculales, okrytonasienne.

Krwawnica pospolita

Krwawnica pospolita, Lythrum salicaria, rodzaj krwawnica, rodzina krwawnicowatych, Lythraceae, mirtowce, Myrtales, różowe, Rosidae, dwuliścienne, okrytonasienne, nasienne. Występuje w Azji i Europie w pasie od Afryki Północnej do koła podbiegunowego, w Ameryce Północnej gatunek inwazyjny. Roślina wieloletnia. Surowcem jest ziele. Zbiera się kwitnące szczyty pędów. Wysuszony, cały lub rozdrobniony, surowiec zawiera alkaloid kriogeninę i glikozyd salikarynę. Zawiera też garbniki, w związku z czym wykazuje działanie ściągające.

Dziewięćsił bezłodygowy

Na podgórzu Karpat i Sudetów spotkać można dziewięćsił bezłodygowy, Carlina acaulis. To bylina o liściach zebranych w przyziemną rozetkę w której tkwi duży, lśniącobiały, bezłodygowy kwiatostan. Kwiatostan zamyka się pod wpływem zwiększonej wilgotności powietrza, co uznawane jest za zwiastun deszczu. Nazwa polska wywodzi się od liczby dziewięć, która w czasach pogańskich była uważana za czarodziejską. Rękopis angielski z XI wieku pt. Zaklęcie dziewięciu ziół podaje:

Dziewięć ziół czarodziejskich działa przeciwko dziewięciu złym duchom, dziewięciu chorobom zakaźnym oraz dziewięciu truciznom.

Zbiór i suszenie: korzeń zbierany jest jesienią i po oczyszczeniu suszony. Surowiec zawiera olejek eteryczny (1-2%) o działaniu bakteriobójczym, garbniki i inulinę. Słowianie stosowali dziewięćsił jako panaceum, nazywane polską mandragorą. Na Podhalu panowało przekonanie, że okadzanie dziewięćsiłem równie skuteczne jak dziewięcioma innymi roślinami. Stylizowana roślina jest klasycznym motywem tamtejszej sztuki. Jeśli wędrowiec zabierze dziewięćsił nie będzie odczuwał zmęczenia, ponieważ środek odbierze siły innym ludziom i przeniesie na niego*. Zawieszony na głowie konia zapewnia mu dużą szybkość i czyni go odpornym na trudy.

Rodzina astrowate (Asteraceae), astrowce (Asterales). Ciekawostka: dno koszyczków kwiatowych spożywane było jako warzywo.

* Interesujące jest ludowe przekonanie, że wszystkie dobra, łącznie z siłą, są ograniczone i jeśli jeden ma więcej, to drugi musi tracić. Co ciekawe, nie dotyczyło ono tylko interakcji pomiędzy ludźmi. Więcej o tym w poście Ograniczona siła rozwojowa.

Pokrzyk wilcza jagoda

Pokrzyk wilcza jagoda, Atropa belladonna, rodzaj pokrzyk, rodzina psiankowatych, Solanaceae, rząd psiankowców, Solanales, klad astrowych i dalej jak pozostałe astrowe.

Bylina kwitnąca od czerwca do sierpnia. Rośnie w rozproszeniu lub skupiskach, na skrajach cienistych lasów liściastych, bukowych, na porębach i pastwiskach od okolic pagórkowatych po piętro podalpejskie, w całej Europie Południowej, Środkowej i Zachodniej.

Surowiec: korzeń, rzadziej liść lub ziele. Korzenie czyści się przecina wzdłuż i suszy w temperaturze do 40 stopni Celsjusza. Również liscie i ziele należy suszyć szybko i natychmiast pakować, aby zapobiec zwilgotnieniu i zbrunatnieniu. Dawka śmiertelna to od 5 do 15 owoców.

Surowce są bezwonne, mają gorzki smak. Wszystkie części rośliny silnie trujące, należy uważać aby nie pomylić ze zwykłą jagodą oraz chronić ręce i zwłaszcza oczy. Zawiera alkaloidy tropanowe, przede wszystkim L-hyoscyjaminę, atropinę, skopolaminę, oraz mniej apoatropiny i belladoniny. Wpływa na niektóre ośrodki nerwowe, osłabia czynność wydzielniczą gruczołów śluzowych i oskrzelowych jak również tworzenie soków żołądkowych oraz powoduje porażenie mięśni gładkich, drgawki, tachykardię i zaburzenia świadomości. Działanie parasympatykolityczne. Stosuje się tylko czyste alkaloidy.  

Belladonna – z włoskiego piękna pani. Rzymianki rozszerzały sokiem tej rośliny źrenice by być piękne.

Atropos – przecinała nic życia, starohelleńska bogini, nazwa zatem nawiązuje do dwóch zastosowań pokrzyku.

Przed badaniem wzroku rozszerzono mi źrenicę atropiną. Był rok 2006, a lewa źrenica nadal się nie pozbierała po takim ataku.

Dziurawiec zwyczajny

Bylina odznaczająca się dużą zmiennością, kwitnie od maja do września, pospolita w widnych lasach, na polanach, krzaczastych stokach skałach, miedzach, suchych lakach i pastwiskach, na wrzosowiskach, nad rzekami i na przydrożach oraz ugorach, od nizin po piętro podalpejskie, rozprzestrzeniony w umiarkowanej strefie Eurazji i Azji Zachodniej, występuje również w Afryce Północnej i na Wyspach Kanaryjskich

Surowiec - ziele, ścina się rośliny nożycami na początku kwitnienia. Nie zbiera się dolnych części pędów i przekwitniętych roślin, ponieważ surowiec nie powinien zawierać owoców. Zebrane pędy suszy się w przewietrzanym pomieszczeniu rozpostarte cienką warstwą lub związane w pęczki i zawieszone na sznurze. Można je również suszyć w suszarni w temperaturze około 40 C.

Ziele ma słaby aromatyczny zapach i gorzkawy smak. Pobudza przemianę materii, środek żółciopędny i przeciwzapalny, działa uspokajająco na układ nerwowy i poprawia krążenie krwi. Przyspiesza gojenie się ran. Najważniejsze składniki to barwnik hyperycyna, hyperozyd, rutyna i kwercetyna, garbniki (około 10%) i olejek lotny (0,1%), który zawiera olefinowe terpeny, pinen i seskwiterpeny

Zaleca się używanie dziurawca wewnętrznie w postaci odwaru i gotowych preparatów przy nieżytach żołądka i jelit, biegunce, braku apetytu, stanach depresyjnych i niespokojnym śnie. Zewnętrznie stosuje się w postaci wyciągów olejowych do leczenia ran, guzów krwawniczych odbytnicy i oparzeń.

Dziurawiec zwyczajny, Hypericum perforatum, dziurawiec, dziurawcowate, Hypericaceae, jedyny przedstawiciel rodziny w Polsce, malpigiowce, Malpighiales, różowe, Rosidae, dwuliścienne, okrytonasienne, nasienne.

Jemioła pospolita

Zimozielony krzew, półpasożyt. Spotykany często na drzewach liściastych, pewne podgatunki na sośnie, jodle; od nizin po pogórze, sporadycznie w pietrze górskim. Występuje w Anglii środkowej i południowej, krajach śródziemnomorskich, Iranie, Himalajach, Tybecie, na północy Indii, w Chiny, Japonia, Eurazji. Zasiedla niepołączone ze sobą obszary. Korzenie przekształcone w haustoria, czyli po ludzku ssawki.

Cele lecznicze: ulistnione wierzchołki gałązek, zbierane jesienią, suszenie w temperaturze do 40C, słaby zapach i smak gorzkawocierpki. Najważniejszy składnik to alkaloid wiskotoksyna - oprócz tego jest też cholina i acetylocholina. Obniża ciśnienie krwi, wzmacnia mięsień sercowy, ma słabe właściwości moczopędne. Ziele stosuje się wewnętrznie - odwar. Pojawiła się już we wpisie Drzewa cz.10. Dla Słowian była to roślina pod wieloma względami wyjątkowa i nic dziwnego, gdyż jest przedziwna. Nawet pod względem zielarskim – miotła piorunowa ma leczyć nawet raka! Ale nie, nie lecz nią raka. Są lepsze metody. W jednym z testów z biologii mignęły mi też informacje o dobrym działaniu jemioły na układ odpornościowy. Systematyka: jemioła Viscum, gązewnikowate Loranthaceae, sandałowce Santalales, dwuliścienne, okrytonasienne, nasienne. 

A oto rysunek:

Marzanna barwierska

Bylina, kwitnie od czerwca do sierpnia. Ojczyzna: Europa. Występuje w krajach śródziemnomorskich i Azji Mniejszej. Resztki dawnych plantacji zdziczały we Francji, Holandii i Europie środkowej. Barwnik alizaryna służył do farbowania spodni piechoty francuskiej i materiałów na fezy tureckie. W krajach śródziemnomorskich uprawiana od starożytności. By dowiedzieć się więcej o Marzannie zajrzyj do wpisu Słowiańscy bogowie

Kłącze dwuletnie rzadziej trzyletnie wykopuje się w marcu lub kwietniu, albo wrześniu i październiku, suszenie w temperaturze do 40C. Ma swoisty zapach i nieco gorzkawy, ściągający smak.

Hamuje wzrost kamieni nerkowych i pęcherzowych, działa moczopędnie i dezynfekująco, do użytku wewnętrznego w postaci proszku lub odwaru, jako składnik mieszanek ziołowych lub gotowych preparatów przy kamieniach. Substancje czynne w kłączu marzanny rozkładają kamienie i umożliwiają wydalenie ich z moczem, osłabiają napięcie mięśni w okolicy dróg moczowych i ułatwiają wydalanie kamieni. Zewnętrznie stosowana rzadko, przy owrzodzeniach i źle gojących ranach.

Marzanna barwierska

Marzanna barwierska, Rubia tinctorum, rodzaj marzanna, rodzina marzannowatych, Rubiaceae, goryczkowce Gentianales, astrowe Asteridae, dwuliścienne, okrytonasienne, nasienne.

Dziewanna wielkokwiatowa

Roślina dwuletnia, lubi cieplejsze rejony, słoneczne zbocza, żwirowiska nadbrzeżne, rumowiska i pastwiska, od nizin po pogórze. Występuje prawie w całej Europie. Kwitnie od lipca do września.

Zbiera się korony kwiatowe z pręcikami, zbiór trwa kilka tygodni, obrywa się codziennie rozwinięte w pełni kwiaty, podczas suchej pogody. Aby uniknąć zbrunatnienia nie ugniatać koron kwiatowych.

Surowiec ma miodowy zapach i smak, zawiera saponiny, śluz, glikozydy flawonowe, ślady cukru i olejku lotnego, Działa wykrztuśnie i łagodząco przy kaszlu, antybiotyki (tak jest napisane w Roślinach leczniczych, ale czy antybiotyk może być produkowany przez roślinę?) w surowcu warunkują jego właściwości przeciwzapalne. Kwiat w formie odwaru skuteczny przy kaszlu, zaflegmieniu dróg oddechowych, chrypce i katarze. W Polsce nie stosuje się. W medycynie ludowej do kąpieli przy guzach krwawniczych odbytnicy i owrzodzeniach podudzia.

A to rysunek:

Dziewanna wielkokwiatowa, Verbascum densiflorum, dziewanna, trędownikowate, Scrophuliaceae, jasnotowce, Lamiales, astrowe i dalej jak pozostałe astrowe.

Dziewanna pojawia się też we wpisie Kobiecość, dokładniej w pierwszym rysunku. Co ciekawe, używano kiedyś wódki sporządzanej z kwiecia dziewanny, pachnidła. Czytamy w Sienniku, czyli dziele o ziołach, które cytuję za Ziółkowską: Gdyby się kto bał czarów, pij tę wódkę, a bądź przezpieczen, i tam gdzie rad siadasz, dawszy uchędożyć, pokrop tą wódką, a będą przy tobie dobrzy duchowie ku potwierdzeniu ciebie, tylko ty naprzód w Panu Bogu dufaj, a temu wierz, iż ta wódka ma tę moc, a stanieć się, jakom ci powiedział. Łatwopalną dziewannę stosowano też na wschodzie Słowiańszczyzny do oświetlenia, używając jej odpowiednio spreparowanych, wysuszonych pędów kwiatowych jako pochodni, świec czy łuczywa. Również na zachodzie wysuszonych liści tej rośliny używano jako hubki przy nieceniu ognia metodą ręcznego świdra ogniowego, a także do wytwarzania knotów do świec, które płonąc opalizowały pięknym, tęczowym światłem. By dowiedzieć się więcej o Dziewannie zajrzyj do wpisu Słowiańscy bogowie.

Chabry

Kwiaty

Na dobry początek wstawiam trzy zdjęcia rysunku z kwiatami. Natura stworzyła wiele pięknych rzeczy, a kwiaty są w czołówce.